ประวัติความเป็นมา

          ในอดีตพื้นที่ 112,425 ไร่ ของป่าสงวนแห่งชาติมวกเหล็ก - ทับกวาง แปลง 2 (แปลงใหญ่) ท้องที่อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี เป็นผืนป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์ มีความหลากหลายทางชีวภาพ อุดมด้วยพันธุ์พืชและสัตว์ป่า อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ป่ากันชนให้กับอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ในท้องที่จังหวัดสระบุรี แต่ต่อมาเมื่อประมาณ พ.ศ. 2512 เริ่มมีราษฎรจากหลายพื้นที่อพยพเข้าไปบุกรุกแผ้วถางพื้นที่เพื่อทำการเกษตร จนทำให้สภาพป่าเสื่อมโทรมลงอย่างรวดเร็ว กรมป่าไม้ได้ตระหนักในปัญหาดังกล่าวจึงได้จัดตั้งหน่วยงานเพื่อดำเนินการปลูกฟื้นฟูสภาพป่าในพื้นที่หลายโครงการ เริ่มตั้งแต่จัดตั้งสวนป่าท่ามะปรางในปี พ.ศ. 2514 สวนป่าซับตะเคียน - เขาพระ ในปี พ.ศ. 2520 สวนป่าเจ็ดคด – โป่งก้อนเส้า ในปี พ.ศ. 2520 อีกทั้งยังได้จัดตั้งโครงการปรับปรุงป่าสงวนแห่งชาติป่ามวกเหล็ก - ทับกวาง แปลง 2 (แปลงใหญ่) ในรูปหมู่บ้านป่าไม้ขึ้นในปี พ.ศ. 2521 เพื่อทำการอพยพราษฎรที่บุกรุกพื้นที่ป่าในเขตต้นน้ำลำธารบนภูเขาให้ลงมาอยู่ในพื้นที่ราบด้านล่างโดยจัดที่ทำกินและที่อยู่อาศัยให้กับราษฎรที่อพยพลงมาครอบครัวละไม่เกิน 15 ไร่ รวมทั้งสิ้น 183 ครอบครัว พร้อมกับได้มีการพัฒนาส่งเสริมอาชีพและจัดระบบสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานให้กับราษฎรในเขตพื้นที่หมู่บ้านป่าไม้ ด้วยกระบวนการดังกล่าวทำให้สามารถแก้ไขปัญหาการบุกรุกพื้นที่ได้ในระดับหนึ่งส่วนพื้นที่บริเวณต้นน้ำลำธารซึ่งได้อพยพราษฎรออกมาทางราชการก็ได้เข้าไปดำเนินการปลูกฟื้นฟูสภาพป่า ซึ่งรวมทั้งพื้นที่ที่อันเป็นที่ตั้งของศูนย์ศึกษาธรรมชาติและท่องเที่ยวเชิงนิเวศเจ็ดคด – โป่งก้อนเส้า แห่งนี้ด้วย

          ในช่วงปลาย พ.ศ. 2540 ฯพณฯ ปองพล  อดิเรกสาร รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์(ในขณะนั้น) ได้มอบนโยบายด้านป่าไม้ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน 2540 ณ ห้องประชุม 1 กรมป่าไม้  โดยสรุปสาระสำคัญได้ว่า “ในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ตามกฎหมาย เช่น อุทยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ควรสร้างวัฒนธรรมในการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ โดยมีมาตรการดำเนินการที่ชัดเจน เช่น การไม่นำอาหารเข้าไปรับประทาน การยกเลิกการเล่นรอบกองไฟ และไม่พักค้างแรมในป่า แต่ทั้งนี้ กรมป่าไม้ต้องจัดเตรียมพื้นที่ป่าส่วนอื่นๆ ที่มีศักยภาพเหมาะสม เช่น สวนป่าไว้รองรับนักท่องเที่ยวบางลักษณะด้วย ทั้งนี้เพื่อเป็นการแบ่งเบาภาระของอุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า”

          ภายหลังจากที่ได้รับทราบนโยบายดังกล่าว สำนักงานป่าไม้เขตสระบุรีจึงได้ดำเนินการสำรวจพื้นที่บางส่วนในบริเวณสวนป่าเจ็ดคด - โป่งก้อนเส้า และพื้นที่ป่าธรรมชาติบางส่วนในบริเวณเขตป่าสงวนแห่งชาติป่ามวกเหล็ก - ทับกวาง แปลง 2 (แปลงใหญ่) ซึ่งมีอาณาเขตติดต่อกับอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ในท้องที่อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี รวมเนื้อที่ 13,750 ไร่   เพื่อจัดทำโครงการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในพื้นที่สวนป่าเจ็ดคด - โป่งก้อนเส้า เสนอต่อกรมป่าไม้เพื่อขอความเห็นชอบและขอรับการสนับสนุนงบประมาณดำเนินการตามหนังสือสำนักงานป่าไม้เขตสระบุรี ด่วนที่สุด ที่ กษ 0713/377 ลงวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2541 ทั้งนี้โดยมีวัตถุประสงค์เบื้องต้นคือ เพื่อสร้างอาชีพและรายได้ที่มั่นคงให้กับสมาชิกหมู่บ้านป่าไม้และราษฎรในท้องถิ่น เพื่อเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่แบ่งเบาภาระของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวภายในประเทศ และเพื่อเป็นพื้นที่กันชนป้องกันการบุกรุกทำลายป่าอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ในท้องที่จังหวัดสระบุรี และผืนป่าบริเวณข้างเคียงอย่างยั่งยืนอีกด้วย

          เมื่อวันที่ 14 มีนาคม 2541 ฯพณฯ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายปองพล  อดิเรกสาร)และคณะได้เดินทางตรวจเยี่ยมพื้นที่ที่ได้สำรวจจัดทำโครงการและได้มีบัญชาให้จังหวัดสระบุรีแต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อดำเนินการและจัดทำโครงการร่วมกับสำนักงานป่าไม้เขตสระบุรี ทั้งนี้โดยให้ผู้ว่าราชการจังหวัดสระบุรี เป็นประธานคณะกรรมการ มีผู้แทนจากส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจ อันได้แก่ กรมป่าไม้ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย กรมพลศึกษา องค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ หัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดที่เกี่ยวข้องเป็นกรรมการ และให้ป่าไม้เขตสระบุรี เป็นกรรมการและเลขานุการ จังหวัดสระบุรี และสำนักงานป่าไม้เขตสระบุรี จึงได้สนองคำบัญชาโดยได้แต่งตั้งคณะกรรมการ และคณะทำงานเพื่อดำเนินการตามโครงการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ในพื้นที่สวนป่าเจ็ดคด - โป่งก้อนเส้า หลายคณะด้วยกันพร้อมกับได้ปรับปรุงโครงการเป็น “โครงการพัฒนาพื้นที่สวนป่าเจ็ดคด – โป่งก้อนเส้า เป็นแหล่งศึกษาวิจัยทางธรรมชาติในรูปแบบการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ พ.ศ. 2541 – 2542” นำเสนอขอความเห็นชอบและขอความสนับสนุนต่อกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกรมป่าไม้ ตามหนังสือจังหวัดสระบุรี ด่วนมาก ที่ สบ 0017.2/8751 - 8752 ลงวันที่ 15 พฤษภาคม 2541 ตามลำดับ

          ต่อมาในปี พ.ศ. 2557 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช ได้เพิ่มภารกิจให้ศูนย์ฯ เป็นสถานที่ฝึกอบรมเพื่อพัฒนาบุคลากรของกรมฯ และได้เปลี่ยนชื่อเป็นศูนย์ฝึกอบรมที่ 6  (เจ็ดคด - โป่งก้อนเส้า) จนถึงปัจจุบัน